السيد الطباطبائي

232

مجموعه رسائل ( فارسى )

سر تسليم فرود آورند ؟ در حالى كه گفتار آنان به هذيان شبيه‌تر بود تا سخن آدميان ! در پاسخ مىگوييم : با اين كه نيروى تشخيص در مردم مختلف است ، ولى اين تنها راه عموميت اعجاز است ، زيرا آن كس كه فهم عالى و نظر صائب دارد ، عظمت آن را درك مىكند ، و كسانى هم كه پايين‌تر از او هستند مىتوانند به دو مراجعه كنند ؛ و اين شيوه‌اى است كه وجدان فطرى آن را نيك مىپذيرد و مىپسندد . اگر بنا شود چيزى براى هميشه به عنوان معجزه باقى بماند ، بايد از سنخ علم و معرفت باشد ، زيرا در غير اين صورت آن چيز با حواس ظاهرى سر و كار خواهد داشت ، و در نتيجه هرگز امكان ندارد كه در همهء زمان‌ها به صورت معجزه مطرح باشد . [ فى المثل ، عصاى موسى و دم مسيحا و نغمهء داوودى براى همهء انسان‌ها و در هر زمانى نمىتواند معجزه باشد ] ، چون هر يك از آن‌ها موجودى طبيعى و پديده‌اى مادى است كه محكوم به قوانين طبيعت است ، و محدود به زمان و مكانى مشخص . بنابراين ، اگر بخواهيم همهء مردم روى زمين « اژدها شدن عصاى موسى » يا « زنده شدن مرده‌اى با نفس مسيحايى عيسى » را ببينند ، لازم است همهء مردم را در يك جا گرد آوريم ، كه اين خود امرى غير ممكن است . حال اگر بتوانيم همه را در يك جا گرد